Zmęczenie mediami społecznościowymi nie musi oznaczać jedynie znudzenia kolejnymi rolkami, postami i powiadomieniami. Coraz więcej badań sugeruje, że znaczenie może mieć również to, co podczas korzystania z social mediów dzieje się z naszym obrazem samych siebie. Najnowsze badanie opublikowane w BMC Psychology wskazuje na interesujący mechanizm: problematyczne korzystanie z mediów społecznościowych może wiązać się z mniejszą jasnością obrazu siebie, a ta z kolei ze zwiększonym zmęczeniem social mediami.
Nie chodzi więc wyłącznie o liczbę godzin spędzanych przed ekranem. Ważniejsze może być pytanie: co robimy w mediach społecznościowych i co dzieje się z nami, kiedy bez przerwy obserwujemy innych, prezentujemy siebie i otrzymujemy informacje zwrotne na swój temat?
Kiedy trudno odpowiedzieć sobie na pytanie „kim właściwie jestem?”
W psychologii funkcjonuje pojęcie self-concept clarity, czyli jasności obrazu siebie. Oznacza ono stopień, w jakim nasze przekonania dotyczące samych siebie są jasno określone, spójne i względnie stabilne.
Osoba o wysokiej jasności obrazu siebie zazwyczaj ma dość stabilne poczucie tego, kim jest, co jest dla niej ważne, jakie ma cechy i czego chce. Nie oznacza to oczywiście, że nigdy się nie zmienia. Chodzi raczej o to, że kolejne doświadczenia można włączyć w stosunkowo spójną historię o sobie.
Przy niskiej jasności obrazu siebie sytuacja wygląda inaczej. To, jak człowiek siebie postrzega, może silniej zależeć od sytuacji, opinii innych osób czy aktualnych wydarzeń. Jednego dnia może myśleć o sobie w jeden sposób, a następnego zupełnie inaczej. Badania od lat wskazują, że większa jasność obrazu siebie wiąże się m.in. z lepszym przystosowaniem psychicznym i większym dobrostanem.
Właśnie ten element zainteresował autorów najnowszego badania dotyczącego mediów społecznościowych.
Social media, obraz siebie i zmęczenie
M. Cagri Aksu i współpracownicy przebadali 344 dorosłe osoby z Turcji. Średnia wieku uczestników wynosiła nieco ponad 34 lata, a pomiary przeprowadzono dwukrotnie w odstępie trzech miesięcy. Badacze analizowali problematyczne korzystanie z mediów społecznościowych, jasność obrazu siebie oraz zmęczenie mediami społecznościowymi.
Wyniki pokazały, że wyższy poziom problematycznego korzystania z social mediów w pierwszym pomiarze przewidywał niższą jasność obrazu siebie trzy miesiące później. Niższa jasność obrazu siebie wiązała się natomiast z większym zmęczeniem mediami społecznościowymi.
Co ciekawe, bezpośrednia zależność pomiędzy wcześniejszym problematycznym korzystaniem z social mediów a późniejszym zmęczeniem nie była statystycznie istotna. Znaczenie miał natomiast mechanizm pośredni obejmujący obraz siebie.
Można więc postawić hipotezę, że część psychicznego kosztu korzystania z mediów społecznościowych nie wynika wyłącznie z ilości oglądanych informacji. Znaczenie może mieć również ciągłe konfrontowanie własnego „ja” z tysiącami innych ludzi.
Codziennie dostajemy tysiące odpowiedzi na pytanie, jacy powinniśmy być
Media społecznościowe są wyjątkowym środowiskiem psychologicznym. W ciągu kilkunastu minut można zobaczyć ludzi atrakcyjniejszych, bogatszych, bardziej wysportowanych, podróżujących częściej, mających – przynajmniej na ekranie – szczęśliwsze związki, lepszą pracę i ciekawsze życie.
Jednocześnie sam użytkownik tworzy własną wersję siebie. Wybiera zdjęcia, wypowiedzi i wydarzenia, które pokaże innym. Patrzy na reakcje. Sprawdza liczbę polubień. Obserwuje, jakie treści wywołują zainteresowanie, a jakie pozostają niezauważone.
W efekcie pytanie „kim jestem?” może stopniowo mieszać się z pytaniami: „jak wyglądam na tle innych?”, „jak widzą mnie inni?” oraz „jaką wersję mnie inni polubią?”.
Nie oznacza to, że każda aktywność w mediach społecznościowych prowadzi do problemów z tożsamością. Badania wskazują jednak, że porównania społeczne mogą być jednym z mechanizmów łączących funkcjonowanie w środowisku cyfrowym z obrazem siebie.
W badaniu Rocco Servidio i współpracowników obejmującym 474 dorosłych niższa jasność obrazu siebie była związana z większą skłonnością do porównywania się z innymi, silniejszym FoMO – lękiem przed tym, że coś nas omija – oraz bardziej problematycznym korzystaniem ze smartfona. Analizy wskazywały, że porównania społeczne i FoMO częściowo wyjaśniały tę zależność.
Im mniej pewni jesteśmy siebie, tym bardziej możemy patrzeć na innych
Problem może więc działać również w drugą stronę.
Osoba, która nie ma stabilnego obrazu siebie, może częściej poszukiwać informacji pozwalających odpowiedzieć na pytanie, jaka jest i jaka powinna być. Social media dostarczają takich wskazówek praktycznie bez końca.
Badania Xu, Han i Liu przeprowadzone wśród 830 nastolatków pokazały, że jasność obrazu siebie może pełnić funkcję ochronną w relacji pomiędzy presją rówieśniczą a problematycznym korzystaniem z mobilnych mediów społecznościowych. Im większa była jasność obrazu siebie, tym słabszy był związek presji grupy z takim sposobem korzystania z social mediów.
To ważne, ponieważ pokazuje, że zależność prawdopodobnie nie jest prosta: „używasz Instagrama lub TikToka, więc tracisz poczucie siebie”.
Możliwe jest również, że osoby mniej pewne własnej tożsamości są bardziej podatne na pewne sposoby korzystania z tych platform.
Badanie TikToka i krótkich filmów komplikuje obraz
Szczególnie interesujących danych dostarcza opublikowane w 2025 roku badanie Dongning Zhang, Yifu Yang i Renjuan Chen. Naukowcy przez rok obserwowali 514 studentów, wykonując trzy pomiary w sześciomiesięcznych odstępach. Analizowano zależność pomiędzy jasnością obrazu siebie a problematycznym korzystaniem z krótkich filmów.
Osoby intensywniej korzystające z krótkich filmów rzeczywiście miały średnio mniej klarowny obraz siebie. Jednak kiedy badacze przyjrzeli się zmianom zachodzącym w tych samych osobach w czasie, pojawił się inny wynik.
To niższa jasność obrazu siebie przewidywała późniejsze nasilenie problematycznego korzystania z krótkich filmów. Nie znaleziono natomiast istotnego statystycznie efektu w odwrotnym kierunku – wcześniejsze problematyczne korzystanie z krótkich filmów nie przewidywało późniejszego spadku jasności obrazu siebie.
Wynik ten częściowo różni się więc od najnowszego badania Aksu i współpracowników. I właśnie dlatego nie warto upraszczać sprawy.
Możliwe, że relacja pomiędzy tożsamością a mediami społecznościowymi zależy od rodzaju platformy, sposobu korzystania z niej, wieku użytkownika i jego wcześniejszego funkcjonowania. TikTok oglądany przede wszystkim dla rozrywki może uruchamiać inne procesy niż Instagram czy Facebook, gdzie większą rolę odgrywają autoprezentacja, relacje i reakcje innych ludzi.
Dlaczego w końcu mamy dość?
Zmęczenie mediami społecznościowymi nie jest po prostu zmęczeniem oczu od patrzenia w ekran. W badaniach określa się nim m.in. psychiczne wyczerpanie, znużenie, irytację, frustrację i spadek zainteresowania dalszym korzystaniem z platform.
Systematyczny przegląd przeprowadzony przez Hana Zhenga i Richa Linga objął 40 badań dotyczących tego zjawiska. Autorzy pokazali, że jego przyczyny występują na kilku poziomach: dotyczą samego użytkownika, jego relacji społecznych oraz właściwości środowiska cyfrowego.
Nie istnieje więc jeden „winowajca”. Zmęczenie może wynikać z nadmiaru informacji, powiadomień, konieczności reagowania, presji społecznej, ciągłego kontaktu z innymi czy nieustannego przetwarzania nowych treści. Do tej listy coraz wyraźniej dochodzą jednak również procesy związane z poczuciem własnego „ja”.
Badania Yitshaka Alfasiego również wskazują na związek pomiędzy jasnością obrazu siebie a zmęczeniem Facebookiem. W dwóch badaniach obejmujących łącznie ponad 550 osób znaczenie miały m.in. lęk związany z korzystaniem z Facebooka, porównywanie się z innymi oraz FoMO.Może więc dochodzić do sytuacji, w której człowieka zaczyna męczyć nie tylko liczba treści. Męczy go również ciągłe odnoszenie tych treści do siebie.
Nie każda godzina w internecie oznacza problem
W dyskusjach o mediach społecznościowych łatwo sprowadzić wszystko do czasu ekranowego: dwie godziny dobrze, sześć godzin źle. Psychologia coraz częściej pokazuje jednak, że to zbyt proste podejście. Dwie osoby mogą korzystać z Instagrama przez dokładnie tyle samo czasu i doświadczać zupełnie innych konsekwencji. Jedna przez godzinę rozmawia ze znajomymi i ogląda materiały związane ze swoim hobby. Druga przez tę samą godzinę porównuje swoje ciało, sukces zawodowy, związek i poziom życia z setkami innych osób. Czas jest ten sam. Proces psychologiczny – zupełnie inny.
Dlatego większą uwagę warto zwracać na utratę kontroli nad korzystaniem, korzystanie w celu ucieczki od trudnych emocji, kompulsywne sprawdzanie telefonu, silną potrzebę informacji zwrotnej, FoMO czy konsekwencje dla snu, nauki, pracy i relacji.
Zmęczenie mediami społecznościowymi – jakie płyną wnioski z badań?
Najnowsze badania nie pokazują, że media społecznościowe automatycznie odbierają nam poczucie tożsamości. Pokazują coś bardziej interesującego: sposób, w jaki korzystamy z social mediów, może być powiązany z tym, jak stabilnie i jasno postrzegamy samych siebie.
Relacja prawdopodobnie jest złożona. Problematyczne korzystanie może w pewnych warunkach osłabiać jasność obrazu siebie, ale równie prawdopodobne jest, że mniej stabilny obraz siebie zwiększa podatność na kompulsywne korzystanie z niektórych platform.
Dlatego czasami ważniejsze od pytania „ile godzin dziennie spędzam w social mediach?” może być inne: Co dzieje się ze mną po godzinie spędzonej w mediach społecznościowych? Czy wiem o sobie mniej czy więcej? Czy czuję się spokojniejszy, czy zaczynam porównywać własne życie z życiem innych? Czy korzystam z telefonu dlatego, że tego chcę, czy dlatego, że trudno mi przestać? I wreszcie – czy po zamknięciu aplikacji wracam do własnego życia, czy przez kolejne godziny próbuję dopasować je do życia, które przed chwilą zobaczyłem na ekranie?
To właśnie w tych pytaniach może znajdować się znacznie więcej informacji o naszej relacji z mediami społecznościowymi niż w samym liczniku czasu ekranowego.
Badanie Aksu i współpracowników należy interpretować ostrożnie. Objęło 344 osoby i tylko dwa pomiary oddalone od siebie o trzy miesiące. Co istotne, autorzy sami informują, że część wskaźników dopasowania modelu statystycznego była prawidłowa, jednak m.in. RMSEA i stosunek χ²/df przekraczały przyjmowane wartości, przez co model jako całość nie osiągnął akceptowalnego dopasowania. Ponadto opublikowany 5 sierpnia 2026 roku tekst jest obecnie udostępniony przez wydawcę jako wersja jeszcze przed końcową redakcją wydawniczą. Wyniki są więc interesującą wskazówką i podstawą do kolejnych badań, a nie dowodem na prostą zależność przyczynowo-skutkową.
Źródła:
Aksu, M. C., Omerustaoglu, A., Kalay Usta, T., Burcak, F., & Tüfekci, E. (2026). Social media addiction, self-concept clarity, and social media fatigue: A two-wave longitudinal study. BMC Psychology. https://doi.org/10.1186/s40359-026-05287-7
Alfasi, Y. (2022). Attachment style and social media fatigue: The role of usage-related stressors, self-esteem, and self-concept clarity. Cyberpsychology: Journal of Psychosocial Research on Cyberspace, 16(2), Article 2. https://doi.org/10.5817/CP2022-2-2
Servidio, R., Sinatra, M., Griffiths, M. D., & Monacis, L. (2021). Social comparison orientation and fear of missing out as mediators between self-concept clarity and problematic smartphone use. Addictive Behaviors, 122, 107014. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2021.107014
Xu, X., Han, W., & Liu, Q. (2023). Peer pressure and adolescent mobile social media addiction: Moderation analysis of self-esteem and self-concept clarity. Frontiers in Public Health, 11, 1115661. https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1115661
Zhang, D., Yang, Y., & Chen, R. (2025). The longitudinal association between short video addiction and self-concept clarity: A study based on random intercept cross-lagged panel model. Current Psychology, 44, 17859–17870. https://doi.org/10.1007/s12144-025-08423-5
Zheng, H., & Ling, R. (2021). Drivers of social media fatigue: A systematic review. Telematics and Informatics, 64, 101696. https://doi.org/10.1016/j.tele.2021.101696
Dodaj komentarz